NATÓ í 75 ár - erindiđ aldrei brýnna

Í dag eru 75 ár síđan Bjarni Bene­dikts­son und­ir­ritađi Atlants­hafs­sátt­mál­ann fyr­ir Íslands hönd ţann 4. apríl 1949. Ísland var međal tólf stofn­ríkja banda­lags­ins, en á ţeim tíma voru hörm­ung­ar seinni heims­styrj­ald­ar­inn­ar enn í fersku minni og vax­andi spennu fariđ ađ gćta milli lýđrćđis­ríkja í vestri og alrćđis­ríkja und­ir ćgi­valdi Sov­ét­ríkj­anna í austri. Mark­miđiđ var skýrt; ađ standa vörđ um friđ, frelsi og far­sćld á Norđur-Atlants­hafs­svćđinu.

Í rćđu sinni viđ und­ir­rit­un­ina í Washingt­on lagđi Bjarni áherslu á ađ međ stofnađild okk­ar skyldi ţađ koma ótví­rćtt fram ađ viđ til­heyrđum, og vild­um til­heyra, ţví sam­fé­lagi frjálsra ţjóđa sem ţar var form­lega stofnađ. Ađild­in var um­deild og ţurfti bćđi fram­sýni og djörf­ung til ađ taka af skariđ. Hún hef­ur hins veg­ar reynst eitt­hvert mesta gćfu­spor okk­ar Íslend­inga í ör­ygg­is­mál­um og fáir eft­ir sem ef­ast um ţađ í dag. Banda­lagiđ hef­ur eflst og vaxiđ alla tíđ síđan og myndađ hryggj­ar­stykkiđ í ör­ygg­is- og varn­ar­sam­vinnu vest­rćnna lýđrćđis­ríkja.

Norđur­lönd­in sam­einuđ

Ađeins tćp­ur mánuđur er síđan fáni Svíţjóđar var dreg­inn ađ húni viđ höfuđstöđvarn­ar í Brus­sel, en at­höfn­in markađi sögu­leg tíma­mót fyr­ir Svíţjóđ, banda­lagiđ og Norđur­lönd­in öll. Finn­ar og Sví­ar hafa ţannig snúiđ baki viđ rót­gró­inni stefnu um ađ standa utan varn­ar­banda­laga og gengiđ til liđs viđ okk­ur Íslend­inga, Dani og Norđmenn. Norđur­lönd­in hafa stór­aukiđ sam­vinnu á sviđi varn­ar­mála und­an­fariđ og viđ get­um nú ţróađ sam­starf okk­ar áfram á vett­vangi banda­lags­ins.

Sam­starf vina- og banda­lagsţjóđa hef­ur sjald­an veriđ mik­il­vćg­ara en um ţess­ar mund­ir. Inn­rás Rúss­lands í Úkraínu er al­var­leg­asta ör­ygg­is­ógn Evr­ópu frá lok­um seinni heims­styrj­ald­ar. Inn­rás­in er bein at­laga ađ kerfi sem bygg­ist á virđingu fyr­ir alţjóđalög­um og friđhelgi landa­mćra, sem viđ Íslend­ing­ar bein­lín­is byggj­um full­veldi okk­ar á. Til ađ verj­ast slíkri inn­rás dug­ar ekki ađeins stuđning­ur í orđi, hlý föt eđa lćkn­inga­tćki. Ţađ ţarf sömu­leiđis vopn, skot­fćri og loft­varn­ir. Áfram­hald­andi ein­arđur stuđning­ur viđ Úkraínu og efl­ing okk­ar eig­in varn­ar­getu eru al­gjör grund­vall­ar­atriđi á kom­andi miss­er­um.

Leggj­um okk­ar af mörk­um

Allt frá ólög­legri inn­limun Rúss­lands á Krímskaga áriđ 2014 hafa banda­lags­rík­in unniđ mark­visst ađ ţví ađ efla fćl­ing­ar- og varn­ar­getu til ađ tryggja ör­yggi eig­in borg­ara. Á ţađ jafnt viđ gagn­vart hefđbundn­um hernađarógn­um og marg­vís­leg­um fjölţátta­ógn­um. Rík­in hafa skuld­bundiđ sig til ađ auka bćđi fram­lög til varn­ar­mála og ţátt­töku í sam­eig­in­leg­um verk­efn­um.

Ísland mun ekki skor­ast und­an ţví ađ leggja sitt af mörk­um. Und­an­far­in ár höf­um viđ aukiđ fjár­veit­ing­ar til ör­ygg­is- og varn­ar­mála jafnt og ţétt, og ég legg áherslu á ađ viđ höld­um áfram á ţeirri braut af full­um ţunga. Ţýđing­ar­mesta fram­lag Íslands hef­ur helg­ast af legu lands­ins í miđju Norđur-Atlants­hafi. Ţannig styđjum viđ eft­ir­lit og viđbúnađ banda­lags­ins međ rekstri rat­sjár­kerfa og annarra varn­ar­innviđa, auk gisti­ríkjaţjón­ustu fyr­ir liđsafla banda­lags­ríkja á ör­ygg­is­svćđinu í Kefla­vík – međal ann­ars í tengsl­um viđ loft­rým­is­gćslu og varn­arćf­ing­ar. Ţá hafa Íslend­ing­ar fariđ til borg­ara­legra starfa í tengsl­um viđ verk­efni banda­lags­ins og í höfuđstöđvum ţess og her­stjórn­um.

Viđ höf­um sömu­leiđis tekiđ ađ okk­ur ţjálf­un úkraínskra sjó­liđsfor­ingja, stutt viđ inn­kaup Tékk­lands á skot­fćr­um fyr­ir Úkraínu og ráđist í ýmis verk­efni í krafti smćđar­inn­ar – ţ. á m. her­gagna­flutn­inga og fćr­an­legt neyđar­sjúkra­hús.

Sama hćtt­an ógn­ar okk­ur öll­um

Á nćstu árum ţurf­um viđ Íslend­ing­ar ađ vera und­ir ţađ búin ađ tak­ast á hend­ur aukn­ar skuld­bind­ing­ar inn­an Atlants­hafs­banda­lags­ins. Viđ mun­um halda áfram ađ byggja upp inn­lenda ţekk­ingu og getu á sviđi ör­ygg­is- og varn­ar­mála og leggja okk­ar af mörk­um til varn­ar­sam­starfs­ins af full­um krafti.

„Sama hćtt­an ógn­ar okk­ur öll­um í ţeim heimi sem viđ lif­um, ţar sem fjar­lćgđirn­ar eru horfn­ar, er ţađ áreiđan­legt ađ annađhvort njóta all­ir friđar – eđa eng­inn.“

Ţessi orđ ut­an­rík­is­ráđherr­ans í Washingt­on voriđ 1949 eiga jafn vel viđ í dag og ţá, og er­indi banda­lags­ins hef­ur aldrei veriđ brýnna.

Greinin birtist í Morgunblađinu 4. apríl 2024.


Svćđi

Sjálfstćđisflokkurinn á Akureyri  |  Geislagötu 5   |   Ritstjóri Íslendings: Stefán Friđrik Stefánsson  |  XD-AK á facebook  |  XD-NA á facebook