Davíðs Oddssonar minnst

Verk Davíðs sjást víða, enda einn af vinsælustu en um leið umdeildustu stjórnmálaforingjum 20. aldar. 34 ára leiddi hann Sjálfstæðisflokkinn til sigurs í Reykjavík 1982 - varð maður framkvæmda með byggingu nýrra hverfa og trausts fjárhags borgarinnar. Á 200 ára afmæli borgarinnar gátu borgarbúar og landsmenn allir verið stoltir af öflugri borg sem Davíð stýrði af myndugleik í rúm 9 ár, uns hann hélt í landsmálin; varð varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1989 og skoraði svo sitjandi formann, Þorstein Pálsson, á hólm í eftirminnilegu formannskjöri í mars 1991.

Þegar 15 ár voru liðin frá formannskjöri Davíðs Oddssonar árið 2006 skrifaði ég ítarlegan sögupistil, um aðdraganda og eftirmála formannsslagsins milli Davíðs og Þorsteins, á vef SUS sem ég ritstýrði. 15 árum síðar, þegar þrír áratugir voru liðnir frá formannskjörinu endurbirti ég þann pistil og uppfærði hér á vefritinu Íslendingi. Ég bendi áhugasömum að lesa greinina um formannskjörið 1991.

Ég heillaðist ungur af forystu Davíðs og vildi vera í hans liði. Man vel eftir því að fylgjast spenntur með biðinni eftir úrslitum í formannskjörinu heima í stofu. Sigurinn var vissulega naumur en markaði engu að síður upphafið að nýju glæstu skeiði Sjálfstæðisflokksins í forystu landsmála á litríkum forsætisráðherraferli fram á nýja öld. Ég var ramm pólitískur alveg frá því ég mundi eftir mér og Sjálfstæðisflokkurinn með nýjum formanni heillaði mig. Ég gekk til liðs við flokkinn um leið og ég hafði aldur til - vann td í kosningum fyrir hann áður en ég náði kosningaaldri í hinum eftirminnilegu vorkosningum 1995 sem mótuðu mig til aukinnar þátttöku síðar meir.

Davíð átti auðvelt með að tala til þjóðarinnar, talaði jafnan í fyrirsögnum - afgerandi og traustur í stóru sem smáu. Slíkt kunni fólk að meta, landsmenn voru ánægðir með fumlaus og ákveðin vinnubrögð forsætisráðherrans sem stóð vaktina með sóma. Ég heillaðist af foringja sem var svo afgerandi og öflugur í ræðu og riti. Aldrei vafi í mínum huga að sjálfstæðisstefnan væri sú rétta fyrir þjóðina og Davíð rétti maðurinn við stýrið. Kosningasigurinn 1999 er sérlega eftirminnilegur þegar hann fékk traust umboð og stuðning við þann kúrs sem markaður hafði verið, mikilvæg stuðningsyfirlýsing á mikilvægum tíma við aldamótin. Davíð leiddi af krafti skipulag bæði lýðveldisafmælisins 1994 og Kristnihátíðar 2000, eftirminnilegra stórhátíða á Þingvöllum.

Í kosningunum 2003 var harkalega sótt að Davíð af vinstrimönnum með Fréttablaðið sem pólitískt málgagn Samfylkingar eftir fræga Borgarnesræðu sem var ein samfelld vörn fyrir auðmenn sem áttu harma að hefna. Davíð greip eftirminnilega til varna í frægu bolludagsviðtali og sneri vörn í sókn í sínum síðustu kosningum. Úrslitin varnarsigur í harðri rimmu. Mér er það sérlega eftirminnilegt þegar Davíð kom norður til fundar, fyrst á fund með okkur ungliðunum í Verði og um kvöldið á opinn fund. Við Davíð ræddum saman lengi í byrjun fundarins og skynjaði ég þreytu á ferðinni en engu að síður einbeitni fyrir því að standa keikur til að ná settu marki. Þreytan hvarf um leið og fundurinn hófst. Davíð endurnærður og beittur í spjalli við okkur ungliðana og hafði á orði að það væri á við vítamínsprautu að ræða við okkur... og hann heillaði unga fólkið til stuðnings við flokkinn.

Þó Davíð yrði fyrir áfalli í úrslitunum í Reykjavík stóð flokkurinn öflugur og stærstur á landsvísu en varð að semja forsætið af sér. Davíð sat áfram til haustsins 2004 en varð þá utanríkisráðherra. Þær breytingar sem urðu voru ekki traustvekjandi og átti Halldór Ásgrímsson og Framsókn erfitt með að höndla forsætið í þröngri stöðu. Fjölmiðlamálið tók líka sinn toll af Davíð sem barðist fyrir dreifðu eignarhaldi fjölmiðla, tillögur sem betur hefðu orðið að lögum eins og síðar sást í hruninu þegar fjölmiðlun var á höndum umdeildra manna. Davíð veiktist í fjölmiðlastorminum en náði heilsu að nýju en ákvað að draga sig í hlé frá stjórnmálum 2005. Hann varð seðlabankastjóri og stóð vaktina með sóma þegar íslenskum hagsmunum var komið í skjól í hruninu með neyðarlögunum sem reyndist haldreipi þjóðarinnar þegar á reyndi við að ná viðspyrnu til farsældar.

Í 17 ár hefur Davíð staðið vaktina sem öflugur ritstjóri Morgunblaðsins; látið til sín taka með afgerandi og einbeittum leiðaraskrifum og leitt nútímalega uppstokkun blaðsins á vit nýrra tíma þar sem tæknin hefur verið nýtt með sóma. Það verður eftirsjá að skrifum hans þar sem skein oft í gegn yfirgripsmikil þekking ritstjórans á álitaefnum og pólitískum lykilmálum hverju sinni. Mikið lán fyrir öflugt blað að hafa notið krafta manns sem stóð sjálfur í eldlínunni um áratugaskeið. Ég vona að Davíð hafi tekið saman drög að ævisögu eða dagbókarskrifum gegnum litríkan feril sem varpa ljósi á feril hans á miklum örlagatímum.

Í forsetakosningunum 2016 stóð ég eindregið með Davíð Oddssyni; studdi hann með ráðum og dáð, safnaði meðmælendum fyrir hann og virkur í tengslaneti framboðsins. Það var ánægjulegt að hitta Davíð og Ástríði í baráttunni. Tekin var mynd af okkur Davíð á eftirminnilegum fundi í Hofi það vor sem ég met mikils. Þar voru miklir fagnaðarfundir og rifjaðar upp gamlar minningar frá fyrri tíð, frá fundum og fyrri kynnum tengdum þeim.

Það er skarð fyrir skildi við andlát Davíðs. Einn af okkar bestu mönnum í stjórnmálalitrófinu í litríkri lýðveldissögu hefur kvatt. Davíð var skörungur í ræðu og riti. Skemmtilegur og sjarmerandi með orðsnilld sinni en líka firnabeittur og skeleggur í allri framgöngu sinni. Það var lán þjóðarinnar að eiga hann að á lykilskeiði þjóðar í stöðugri mótun í stormum sinnar tíðar.

Ég votta Ástríði, Þorsteini og fjölskyldunni allri innilega samúð á sorgarstund. Minningin um traustan þjóðarskörung mun lifa.


Stefán Friðrik Stefánsson
ritstjóri Íslendings, vefrits sjálfstæðisfélaganna á Akureyri